در خارج تحقق دارد سنخ وجود است ، اگر چه وجود امكانى وجودى ظلّى است . صدرالحكماء بعد از بيان أصول و قواعد مسلمه ، و نيز بيان اين حقيقت كه صادر اول عقل است - موافقاً لما ورد في أحاديث الإمامية و غيرهم من أَنَّ اللَّه عزَّ وجَلَّ خَلَقَ العَقلَ و هو أَوَّلُ خَلْقٍ مِنَ الرُّوحانيِّينَ عَنْ يَمينِ العرشِ - و اينكه اعتقاد به صادر اول بودن عقل منافات ندارد با آنچه كه گفتيم : أوّل ما ينشأ من الحقّ هو الوجود المطلق الذي ليس عمومه وشموله على سبيل الكلّية والاشتراك ، بلكه سريان و ظهور اين فيض مطلقْ سريان و ظهور مجهول الكنه و الحقيقة است ، كه لا يعرفه إلّاالمنسلخين عن هياكل البشرية ، آن گاه ، بين قول كسانى كه عقل اول را نخستين جلوهء حق دانسته‌اند ، و آنهايى كه فيض سارى و وجود منبسط را صادر اول مىدانند ، جمع كرده است . شايد حق با او باشد ؛ چه آنكه ماهيت در عقل اول امرى عقلى است ، زيرا عقل اول بسيط است ، غاية البساطة . و عقل اول هر چند نسبت به علت خودْ مركبْ و وحدت آن عددى است ، نسبت به موجوداتى كه فيض وجود از اين هيكل توحيد به ماسوى مىرسد وحدت آن اطلاقى است . ديگر آنكه وحدت وجود منبسط و فيض مقدس نيز نسبت به مرتبهء الوهيت ، از آن جهت كه انحطاط از مقام وجود صرفِ صرف دارد عددى است ؛ و اطلاق و تقييد از أمور نسبى است ؛ اگر چه مطلق حقيقىْ واجب الوجود ، و مقيد واقعى حقايق منغمره در دار ماده و استعداد است . ديگر آنكه نمىتوان قايل شد كه مرتبهء تعيّن وجود به اسم « اللَّه » ، يعنى مقام الوهيت ، علت وجود منبسط و وجود منبسط سبب عقل اول است . چه آنكه